کاردکس مواد و ثبت مصرف | روشهای FIFO و میانگین موزون متحرک
در این بخش با نحوه ثبت صدور مواد به خط تولید، برگشت مواد به فروشنده و برگشت مواد از تولید به انبار در کاردکس آشنا میشوید. همچنین روشهای قیمتگذاری FIFO (اولین صادره از اولین وارده) و میانگین موزون متحرک را قدم به قدم با مثالهای واقعی از شرکت آبادان، بابل و کرمان یاد خواهید گرفت. تمام ثبتهای حسابداری با نرخ مالیات بر ارزش افزوده ۱۰٪ محاسبه شده است.
۱. اصول ثبت در کاردکس مواد
کاردکس مواد (کارت حساب مواد) ستونهای جداگانهای برای وارده (خرید و برگشت از تولید)، صادره (مصرف و برگشت به فروشنده) و موجودی دارد. در روش FIFO، مواد صادره به تولید از قدیمیترین اقلام موجودی (ابتدا لیست) انتخاب میشوند. در روش میانگین موزون، پس از هر خرید نرخ میانگین جدید محاسبه میشود و خروجها با آخرین نرخ میانگین قیمتگذاری میگردند.
قوانین کلیدی در روش FIFO
- صدور به تولید: مواد از ابتدای لیست موجودی (قدیمیترین) خارج میشوند.
- برگشت به فروشنده: مانند صدور به تولید عمل میشود و از ابتدای لیست موجودی کسر میگردد. معمولاً در ستون وارده با پرانتز یا خودکار قرمز ثبت میشود.
- برگشت از تولید به انبار: از انتهای لیست صادره مربوط (آخرین خروج) انتخاب شده و به ابتدای لیست موجودی اضافه میشود. در ستون صادره با پرانتز ثبت میگردد.
قوانین کلیدی در روش میانگین موزون متحرک
- پس از هر خرید، نرخ میانگین جدید = (ارزش موجودی قبل + ارزش خرید جدید) / (تعداد موجودی قبل + تعداد خرید جدید)
- مواد صادره به تولید با آخرین نرخ میانگین قیمتگذاری میشوند. نرخ میانگین پس از صدور تغییر نمیکند.
- برگشت به فروشنده با همان نرخ میانگین زمان برگشت انجام میشود (مانند صدور).
- برگشت از تولید به انبار: مواد با نرخ میانگین زمان برگشت به موجودی اضافه میشود و یک نرخ میانگین جدید محاسبه میگردد.
۲. مثال عملی: شرکت تولیدی آبادان (مواد الف)
اطلاعات زیر در آبان ۱۳۹۶ برای مواد الف ثبت شده است (تمامی خریدها شامل مالیات ۱۰٪ میباشد و نرخهای بدون مالیات در کاردکس درج شده است):
- موجودی اول دوره: ۸۰۰ عدد × ۶۰۰ ریال (ارزش ۴۸۰,۰۰۰)
- ۸/۴: خرید ۲۰۰ عدد × ۷۰۰ ریال نقدی (رسید ۲۰۱۱) → مالیات ۱۰% = ۱۴,۰۰۰ ریال
- ۸/۱۰: خرید ۲۰۰ عدد × ۸۰۰ ریال نسیه (رسید ۲۰۱۲) → مالیات ۱۰% = ۱۶,۰۰۰ ریال
- ۸/۱۱: صدور ۹۰۰ عدد به تولید (حواله ۳۲۱)
- ۸/۱۲: برگشت ۵۰ عدد از خرید ۸/۴ به فروشنده (دریافت وجه)
- ۸/۱۴: خرید ۴۰۰ عدد × ۹۰۰ ریال نسیه (رسید ۲۰۱۳) → مالیات ۱۰% = ۳۶,۰۰۰ ریال
- ۸/۱۸: برگشت ۴۰ عدد از صدور ۸/۱۱ از تولید به انبار
- ۸/۲۴: صدور ۲۰۰ عدد به تولید (حواله ۳۲۲)
در ادامه ابتدا کاردکس به روش FIFO و سپس به روش میانگین موزون متحرک تکمیل میشود. ثبتهای حسابداری هر رویداد نیز با نرخ مالیات ۱۰% آورده شده است.
۲-۱. کاردکس مواد الف – روش FIFO
| تاریخ | شرح | وارده (مقدار×نرخ) | صادره (مقدار×نرخ) | موجودی (مقدار×نرخ) |
|---|---|---|---|---|
| ۱/۸ | موجودی اول | — | — | ۸۰۰ × ۶۰۰ (۴۸۰,۰۰۰) |
| ۴/۸ | خرید نقدی | ۲۰۰ × ۷۰۰ (۱۴۰,۰۰۰) | — | ۸۰۰×۶۰۰ , ۲۰۰×۷۰۰ (۶۲۰,۰۰۰) |
| ۱۰/۸ | خرید نسیه | ۲۰۰ × ۸۰۰ (۱۶۰,۰۰۰) | — | ۸۰۰×۶۰۰ , ۲۰۰×۷۰۰ , ۲۰۰×۸۰۰ (۷۸۰,۰۰۰) |
| ۱۱/۸ | صدور ۹۰۰ عدد | — | ۸۰۰×۶۰۰ (۴۸۰,۰۰۰) + ۱۰۰×۷۰۰ (۷۰,۰۰۰) | ۱۰۰×۷۰۰ , ۲۰۰×۸۰۰ (۲۳۰,۰۰۰) |
| ۱۲/۸ | برگشت به فروشنده (۵۰ عدد از خرید ۴/۸) | (۵۰) × ۷۰۰ (۳۵,۰۰۰) | — | ۵۰×۷۰۰ , ۲۰۰×۸۰۰ (۱۹۵,۰۰۰) |
| ۱۴/۸ | خرید نسیه | ۴۰۰ × ۹۰۰ (۳۶۰,۰۰۰) | — | ۵۰×۷۰۰ , ۲۰۰×۸۰۰ , ۴۰۰×۹۰۰ (۵۵۵,۰۰۰) |
| ۱۸/۸ | برگشت از تولید (۴۰ عدد از صدور ۱۱/۸) | — | (۴۰) × ۷۰۰ (۲۸,۰۰۰) | ۴۰×۷۰۰ (اضافه شد) → ۹۰×۷۰۰ , ۲۰۰×۸۰۰ , ۴۰۰×۹۰۰ (۵۸۳,۰۰۰) |
| ۲۴/۸ | صدور ۲۰۰ عدد | — | ۴۰×۷۰۰ (۲۸,۰۰۰) + ۵۰×۷۰۰ (۳۵,۰۰۰) + ۱۱۰×۸۰۰ (۸۸,۰۰۰) = ۱۵۱,۰۰۰ | ۹۰×۸۰۰ , ۴۰۰×۹۰۰ (۴۳۲,۰۰۰) |
بهای تمام شده مواد خریداری شده طی دوره: ۱۴۰,۰۰۰ + ۱۶۰,۰۰۰ + ۳۶۰,۰۰۰ = ۶۶۰,۰۰۰ ریال (بدون مالیات)
بهای تمام شده مواد مصرف شده (ستون صادره – به استثنای برگشتها): ۴۸۰,۰۰۰+۷۰,۰۰۰+۲۸,۰۰۰+۳۵,۰۰۰+۸۸,۰۰۰ = ۷۰۱,۰۰۰ ریال (با احتساب برگشت از تولید که کاهنده مصرف است، در روش محاسبه نهایی مصرف = جمع صادره – برگشت از تولید = ۷۰۱,۰۰۰ – ۲۸,۰۰۰ = ۶۷۳,۰۰۰ ریال)
موجودی پایان دوره: ۴۳۲,۰۰۰ ریال
ثبتهای حسابداری رویدادهای مهم (با مالیات ۱۰%) – روش FIFO
۲-۲. کاردکس مواد الف – روش میانگین موزون متحرک
| تاریخ | شرح | وارده | صادره | موجودی (مقدار، نرخ میانگین، مبلغ) |
|---|---|---|---|---|
| ۱/۸ | موجودی اول | — | — | ۸۰۰ عدد × ۶۰۰ = ۴۸۰,۰۰۰ |
| ۴/۸ | خرید | ۲۰۰×۷۰۰=۱۴۰,۰۰۰ | — | ۱۰۰۰ عدد، نرخ = ۶۲۰,۰۰۰/۱۰۰۰ = ۶۲۰ ریال، مبلغ ۶۲۰,۰۰۰ |
| ۱۰/۸ | خرید | ۲۰۰×۸۰۰=۱۶۰,۰۰۰ | — | ۱۲۰۰ عدد، نرخ = ۷۸۰,۰۰۰/۱۲۰۰ = ۶۵۰ ریال، مبلغ ۷۸۰,۰۰۰ |
| ۱۱/۸ | صدور ۹۰۰ عدد | — | ۹۰۰ × ۶۵۰ = ۵۸۵,۰۰۰ | ۳۰۰ عدد × ۶۵۰ = ۱۹۵,۰۰۰ |
| ۱۲/۸ | برگشت به فروشنده (۵۰ عدد) | (۵۰) × ۶۵۰ = (۳۲,۵۰۰) | — | ۲۵۰ عدد × ۶۵۰ = ۱۶۲,۵۰۰ |
| ۱۴/۸ | خرید | ۴۰۰×۹۰۰=۳۶۰,۰۰۰ | — | ۶۵۰ عدد، نرخ = (۱۶۲,۵۰۰+۳۶۰,۰۰۰)/۶۵۰ ≈ ۸۰۳.۸۵، مبلغ ۵۲۲,۵۰۰ |
| ۱۸/۸ | برگشت از تولید (۴۰ عدد) | — | (۴۰) × ۶۵۰ = (۲۶,۰۰۰) | ۶۹۰ عدد، نرخ جدید = (۵۲۲,۵۰۰+۲۶,۰۰۰)/۶۹۰ ≈ ۷۹۴.۹۳، مبلغ ۵۴۸,۵۰۰ |
| ۲۴/۸ | صدور ۲۰۰ عدد | — | ۲۰۰ × ۷۹۴.۹۳ ≈ ۱۵۸,۹۸۶ | ۴۹۰ عدد × ۷۹۴.۹۳ ≈ ۳۸۹,۵۱۴ |
بهای تمام شده مواد مصرف شده طی دوره (روش میانگین موزون): ۵۸۵,۰۰۰ + ۱۵۸,۹۸۶ = ۷۴۳,۹۸۶ ریال (قبل از کسر برگشت از تولید) ولی با توجه به برگشت ۴۰ عدد از تولید که کاهنده مصرف است، مصرف خالص = ۷۴۳,۹۸۶ – ۲۶,۰۰۰ = ۷۱۷,۹۸۶ ریال.
موجودی پایان دوره: ۳۸۹,۵۱۴ ریال.
۳. ریالی کردن حواله انبار (قیمتگذاری مواد صادره)
پس از دریافت برگ درخواست مواد از سوی واحد تولید، انباردار حواله انبار صادر میکند. در این حواله، بخش مقداری توسط انبار و بخش ریالی توسط حسابداری بر اساس روش قیمتگذاری شرکت تکمیل میشود. در زیر نمونهای از حواله انبار و کاردکس مربوطه ارائه شده است.
نکته: مواد غیرمستقیم به جای «کالای در جریان ساخت» به حساب «سربار تولید» بدهکار میشوند.
۴. ثبت حسابداری مصرف مواد و برگشت از تولید
در شرکتهای تولیدی، حساب کالای در جریان ساخت (Work in Process) بهای تمام شده محصولات ناتمام را نشان میدهد. هنگام صدور مواد مستقیم به تولید، این حساب بدهکار میشود. در مقابل، برگشت مواد از تولید به انبار، باعث کاهش کالای در جریان ساخت و افزایش موجودی مواد میگردد.
۵. تمرینهای تکمیلی (شرکت بابل – FIFO و شرکت کرمان – میانگین موزون)
شرکت بابل (روش FIFO): اطلاعات زیر در خرداد ۱۳۹۷ برای مواد «م» ثبت شده است. مطلوب است تکمیل کاردکس. (پاسخ نهایی در انتها)
- موجودی اول: ۱۰۰ کیلو × ۸۰۰ ریال
- ۳/۶: خرید ۲۰۰ کیلو × ۸۲۰ ریال نسیه
- ۶/۶: خرید ۳۰۰ کیلو × ۸۴۰ ریال نسیه
- ۸/۶: خرید ۴۰۰ کیلو × ۸۶۰ ریال نسیه
- ۱۰/۶: صدور ۵۰۰ کیلو به تولید
- ۱۲/۶: برگشت ۴۰۰ کیلو از خرید ۶/۶ به فروشنده
- ۱۵/۶: خرید ۲۵۰ کیلو × ۸۶۰ ریال نسیه
- ۲۷/۶: برگشت ۵۰۰ کیلو از صدور ۱۰/۶ از تولید به انبار
- ۲۹/۶: صدور ۴۱۰ کیلو به تولید
شرکت کرمان (روش میانگین موزون متحرک): اطلاعات تیر ۱۳۹۷ برای مواد «چ» با نرخهای مختلف (۷۰۰، ۷۴۰، ۷۶۰، ۷۸۰) و صدور و برگشتها. تمرین آن در کتاب اصلی موجود است.
۶. تطبیق کاردکس ریالی با حساب معین مواد
در سیستم دائمی، برای هر نوع ماده یک حساب معین (دفتر معین مواد) در دفاتر حسابداری باز میشود. مانده این حساب باید همواره با مانده ریالی کاردکس همان ماده برابر باشد. در مثال آبادان، در روش FIFO مانده کاردکس و حساب معین مواد الف هر دو ۴۳۲,۰۰۰ ریال و در روش میانگین موزون ۳۸۹,۵۱۴ ریال است که نشاندهنده صحت ثبتهاست.
برای محاسبه بهای تمام شده مواد مصرف شده طی دوره در روش FIFO از فرمول زیر استفاده میشود:
۷. خودارزیابی و جمعبندی
پس از مطالعه این بخش، شما باید تواناییهای زیر را کسب کرده باشید:
- ✅ ثبت وارده و صادره در کاردکس به روش FIFO
- ✅ ثبت وارده و صادره در کاردکس به روش میانگین موزون متحرک
- ✅ نحوه برگشت به فروشنده و برگشت از تولید در هر دو روش
- ✅ ریالی کردن حواله انبار و صدور سند مصرف مواد
- ✅ ثبت حسابداری خرید، مصرف، برگشتها با مالیات ۱۰%
- ✅ تطبیق کاردکس با حساب معین مواد
- ✅ محاسبه بهای تمام شده مواد مصرف شده و موجودی پایان دوره
پاسخ: FIFO → ابتدا ۲۰۰ بسته ×۱۰۰۰ (۲۰۰,۰۰۰) + ۳۵۰ بسته ×۱۰۵۰ (۳۶۷,۵۰۰) = ۵۶۷,۵۰۰ ریال. میانگین موزون: موجودی اول = (۲۰۰×۱۰۰۰)+(۶۰۰×۱۰۵۰)= ۲۰۰,۰۰۰+۶۳۰,۰۰۰=۸۳۰,۰۰۰، تعداد ۸۰۰ بسته، نرخ میانگین=۱۰۳۷.۵، مصرف ۵۵۰ بسته = ۵۵۰×۱۰۳۷.۵ = ۵۷۰,۶۲۵ ریال.
فلشکارتهای مرور سریع