کسر یا اضافه جذب سربار ساخت – بستن حسابها و تسهیم
در پایان دوره مالی، پس از محاسبه سربار واقعی و سربار جذب شده، معمولاً اختلافی بین این دو مبلغ به وجود میآید. اگر سربار واقعی بیشتر از سربار جذب شده باشد، کسر جذب سربار (underapplied overhead) داریم. اگر سربار جذب شده بیشتر از واقعی باشد، اضافه جذب سربار (overapplied overhead) رخ داده است. این اختلاف باید در پایان دوره تعیین تکلیف شود. در این فصل با نحوه بستن حساب سربار ساخت، ثبت کسر یا اضافه جذب و روشهای تسهیم آن (در صورت بااهمیت بودن) آشنا میشوید.
۱. تشخیص کسر یا اضافه جذب از مانده حساب سربار ساخت
پس از تسهیم اولیه و ثانویه و ثبت هزینههای واقعی سربار، حساب «کنترل سربار ساخت» دارای مانده بدهکار (معادل هزینه واقعی) است. از طرف دیگر، سربار جذب شده در حساب جداگانهای به نام «سربار ساخت جذب شده» ثبت شده است (طرف بستانکار). برای مقایسه، حساب سربار جذب شده را در پایان دوره به بدهکار حساب کنترل سربار ساخت منتقل میکنیم. در این صورت:
- اگر مانده نهایی حساب کنترل سربار ساخت بدهکار باشد، یعنی سربار واقعی بیشتر از جذب شده است ← کسر جذب (هزینه بیشتری به محصولات تخصیص داده نشده).
- اگر مانده نهایی حساب کنترل سربار ساخت بستانکار باشد، یعنی سربار جذب شده بیشتر از واقعی است ← اضافه جذب.
پس از این ثبت، حساب کنترل سربار ساخت دارای مانده بدهکار ۵۴۰,۰۰۰ ریال خواهد بود که همان کسر جذب است.
۲. بستن حساب کنترل سربار ساخت و ثبت کسر/اضافه جذب
پس از مشخص شدن مبلغ کسر یا اضافه جذب، باید حساب کنترل سربار ساخت را ببندیم. برای این کار، مبلغ اختلاف را به حساب «کسر یا اضافه جذب سربار» منتقل میکنیم. اگر کسر جذب داریم (مانده بدهکار)، حساب کنترل سربار ساخت را بستانکار و حساب کسر یا اضافه جذب را بدهکار میکنیم. در مثال بالا:
حال حساب کنترل سربار ساخت بسته میشود (مانده صفر) و مبلغ کسر جذب در حساب جداگانه نگهداری میشود تا در مرحله بعد تسهیم گردد.
۳. تسهیم کسر یا اضافه جذب سربار
مبلغ کسر یا اضافه جذب سربار را بسته به میزان اهمیت به دو صورت میتوان تسهیم کرد:
- الف) اگر مبلغ بیاهمیت باشد: مستقیماً به حساب «بهای تمام شده کالای فروش رفته» منتقل میشود (زیرا اثر قابل توجهی بر صورتهای مالی ندارد).
- ب) اگر مبلغ بااهمیت باشد: باید بین حسابهای «کالای در جریان ساخت»، «کالای ساخته شده» و «بهای تمام شده کالای فروش رفته» به نسبت مانده هر یک از این حسابها تسهیم شود.
سربار واقعی = ۴,۸۰۰ ریال، سربار جذب شده = ۴,۲۰۰ ریال ← کسر جذب = ۶۰۰ ریال. مانده حسابها:
کالای در جریان ساخت = ۱,۴۰۰ ریال، کالای ساخته شده = ۲,۱۰۰ ریال، بهای تمام شده کالای فروش رفته = ۳,۵۰۰ ریال. جمع = ۷,۰۰۰ ریال.
سهم هر حساب = (مانده هر حساب ÷ ۷,۰۰۰) × ۶۰۰ ریال.
سهم کالای در جریان ساخت = (۱,۴۰۰/۷,۰۰۰)×۶۰۰ = ۱۲۰ ریال
سهم کالای ساخته شده = (۲,۱۰۰/۷,۰۰۰)×۶۰۰ = ۱۸۰ ریال
سهم بهای تمام شده کالای فروش رفته = (۳,۵۰۰/۷,۰۰۰)×۶۰۰ = ۳۰۰ ریال
ثبت تسهیم (کسر جذب – افزایش بهای تمام شده حسابها):
۴. روش دوم تسهیم – بر مبنای مانده حسابهای کالا در جریان ساخت، کالای ساخته شده و بهای تمام شده کالای فروش رفته
در کتاب درسی روش دیگری نیز برای تسهیم کسر/اضافه جذب بااهمیت ارائه شده است که بر اساس مانده حسابهای فوق (نه بر اساس سربار جذب شده هر حساب) عمل میکند. مثال با اعداد جدید:
| عنوان حساب | مانده حساب (ریال) | درصد تسهیم | مبلغ قابل تخصیص (ریال) | |
|---|---|---|---|---|
| کالای در جریان ساخت | ۲۸,۰۰۰ | ۲۰% | ۱۰۰ | |
| کالای ساخته شده | ۳۵,۰۰۰ | ۲۵% | ۱۲۵ | |
| بهای تمام شده کالای فروش رفته | ۷۷,۰۰۰ | ۵۵% | ۲۷۵ | |
| جمع | ۱۴۰,۰۰۰ | ۱۰۰% | ۵۰۰ | |
این روش مشابه روش قبل است با این تفاوت که مبنای تسهیم فقط مانده حسابهاست و نیازی به محاسبه سربار جذب شده هر حساب نیست. ثبت نهایی همانند قبل انجام میشود.
۵. بستن حساب کسر یا اضافه جذب سربار
پس از تسهیم مبلغ (چه به صورت مستقیم به بهای تمام شده کالای فروش رفته و چه به صورت تسهیم بین حسابها)، حساب «کسر یا اضافه جذب سربار» بسته میشود. در روش بیاهمیت، ثبت زیر انجام میگیرد:
۶. کار عملی ۲۳ – تکمیل مثال با اعداد جدید
اطلاعات شرکت گاما با تغییر اعداد: سربار واقعی = ۳,۹۰۰ ریال، سربار جذب شده = ۴,۵۰۰ ریال (اضافه جذب ۶۰۰ ریال). سربار جذب شده در حسابها: کالای در جریان ساخت ۸۰۰، کالای ساخته شده ۱,۵۰۰، بهای تمام شده کالای فروش رفته ۲,۲۰۰ (جمع ۴,۵۰۰). مطلوب است تسهیم اضافه جذب (کاهش بهای تمام شده حسابها). محاسبات:
کالای در جریان ساخت = (۸۰۰/۴,۵۰۰)×۶۰۰ = ۱۰۶.۶۷ ≈ ۱۰۷ ریال
کالای ساخته شده = (۱,۵۰۰/۴,۵۰۰)×۶۰۰ = ۲۰۰ ریال
بهای تمام شده کالای فروش رفته = (۲,۲۰۰/۴,۵۰۰)×۶۰۰ = ۲۹۳.۳۳ ≈ ۲۹۳ ریال
ثبت (اضافه جذب = کاهش بدهکاری حسابها):
۷. جمعبندی و خودارزیابی
در این فصل با مراحل پایانی حسابداری سربار ساخت آشنا شدید:
- ✅ نحوه تشخیص کسر یا اضافه جذب از مانده حساب کنترل سربار ساخت
- ✅ بستن حساب سربار جذب شده به کنترل سربار ساخت و سپس بستن کنترل سربار ساخت به حساب کسر یا اضافه جذب
- ✅ تسهیم مبلغ بااهمیت بین کالای در جریان ساخت، کالای ساخته شده و بهای تمام شده کالای فروش رفته (به دو روش نسبت به سربار جذب شده هر حساب یا نسبت به مانده حسابها)
- ✅ نحوه بستن حساب کسر یا اضافه جذب در پایان دوره (به حساب بهای تمام شده کالای فروش رفته)
پاسخ: اضافه جذب = ۱۵۰,۰۰۰ ریال. جمع مانده حسابها = ۲,۰۰۰,۰۰۰. سهم کالای در جریان ساخت = (۵۰۰/۲۰۰۰)×۱۵۰,۰۰۰ = ۳۷,۵۰۰، سهم کالای ساخته شده = (۳۰۰/۲۰۰۰)×۱۵۰,۰۰۰ = ۲۲,۵۰۰، سهم بهای تمام شده کالای فروش رفته = (۱,۲۰۰/۲۰۰۰)×۱۵۰,۰۰۰ = ۹۰,۰۰۰. ثبت: بدهکار کسر یا اضافه جذب ۱۵۰,۰۰۰، بستانکار کالای در جریان ساخت ۳۷,۵۰۰، کالای ساخته شده ۲۲,۵۰۰ و بهای تمام شده کالای فروش رفته ۹۰,۰۰۰.
📇 فلشکارتهای مرور سریع – کسر و اضافه جذب سربار