همه کسب‌وکارها به درآمدها و هزینه‌ها اهمیت می‌دهند. مدیران شرکت‌های کوچک و بزرگ باید درک کنند که درآمدها و هزینه‌ها چگونه رفتار می‌کنند، در غیر این صورت خطر از دست دادن کنترل بر عملکرد شرکت خود را خواهند داشت. مدیران از اطلاعات حسابداری مدیریت برای تصمیم‌گیری در مورد تحقیق و توسعه، برنامه‌ریزی تولید، بودجه‌بندی، قیمت‌گذاری و محصولات یا خدماتی که به مشتریان عرضه می‌کنند، استفاده می‌کنند. گاهی این تصمیم‌گیری‌ها شامل ایجاد سازش و توازن است. مقاله زیر نشان می‌دهد که چگونه درک هزینه‌ها و قیمت‌گذاری به شرکت‌هایی مانند «نوشابه‌های خنک» کمک می‌کند تا حتی با کاهش تعداد محصولات فروخته شده، سود را افزایش دهند.

حسابداری مالی، حسابداری مدیریت و حسابداری بهای تمام شده

همانطور که بسیاری از شما در کلاس حسابداری مالی خود آموخته‌اید، سیستم‌های حسابداری برای ثبت رویدادها و معاملات اقتصادی (مانند فروش و خرید مواد) و پردازش داده‌ها به اطلاعاتی که برای مدیران، نمایندگان فروش، سرپرستان تولید و دیگران مفید است، استفاده می‌شوند. حسابداری مالی بر گزارش اطلاعات مالی به اشخاص خارجی مانند سرمایه‌گذاران، بانک‌ها و تأمین‌کنندگان بر اساس اصول پذیرفته شده حسابداری (GAAP) تمرکز دارد. حسابداری مدیریت فرآیند اندازه‌گیری، تجزیه و تحلیل و گزارش اطلاعات مالی و غیرمالی است که به مدیران کمک می‌کند تا تصمیماتی برای تحقق اهداف سازمان بگیرند. حسابداری بهای تمام شده اطلاعاتی را برای هر دو گروه حرفه‌ای حسابداری مالی و حسابداری مدیریت فراهم می‌کند. در این متن، تمایز بین حسابداری مدیریت و حسابداری بهای تمام شده چندان واضح نیست و ما اغلب از این اصطلاحات به جای یکدیگر استفاده می‌کنیم.

تصمیمات استراتژیک و حسابدار مدیریت

استراتژی یک شرکت، نحوه تطابق قابلیت‌های سازمان با فرصت‌های بازار را مشخص می‌کند. کسب‌وکارها معمولاً یکی از دو استراتژی اصلی را دنبال می‌کنند: برخی از شرکت‌ها (مانند هواپیمایی «آسمان») از رهبری هزینه پیروی می‌کنند. برخی دیگر (مانند اپل و شرکت داروسازی «داروپخش») از تمایز محصول پیروی می‌کنند. حسابداران مدیریت با ارائه اطلاعات در مورد مزیت رقابتی، در تدوین استراتژی به مدیران کمک می‌کنند.

تجزیه و تحلیل زنجیره ارزش و زنجیره تأمین و عوامل کلیدی موفقیت

مشتریان چیزی بیش از قیمت منصفانه انتظار دارند؛ آنها محصولات با کیفیت را می‌خواهند که به موقع تحویل داده شوند. تجربه کل مشتری تعیین می‌کند که مشتری از یک محصول چه ارزشی به دست می‌آورد. زنجیره ارزش توالی فعالیت‌های تجاری است که توسط آن یک محصول به تدریج برای مشتریان مفیدتر می‌شود.

• تحقیق و توسعه (R&D): تولید و آزمایش ایده‌های مرتبط با محصولات، خدمات یا فرآیندهای جدید
• طراحی محصولات و فرآیندها: برنامه‌ریزی دقیق، مهندسی و آزمایش محصولات و فرآیندها
• تولید: تهیه، حمل و ذخیره (لجستیک ورودی) و هماهنگی و مونتاژ (عملیات) منابع برای تولید محصول یا ارائه خدمات
• بازاریابی (شامل فروش): ترویج و فروش محصولات یا خدمات به مشتریان
• توزیع: پردازش سفارشات و حمل محصولات یا ارائه خدمات به مشتریان (لجستیک خروجی)
• خدمات مشتری: ارائه خدمات پس از فروش به مشتریان

شرکت‌ها از طریق زنجیره ارزش، برای مشتریان ارزش خلق می‌کنند. زنجیره تأمین بخشی از زنجیره ارزش است که به تولید و تحویل محصول یا خدمات مربوط می‌شود. عوامل کلیدی موفقیت که مشتریان انتظار دارند عبارتند از: هزینه و کارایی، کیفیت، زمان، نوآوری و پایداری.

تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و کنترل: فرآیند پنج مرحله‌ای تصمیم‌گیری

مدیران از یک فرآیند پنج مرحله‌ای برای تصمیم‌گیری استفاده می‌کنند: (۱) شناسایی مشکل و عدم قطعیت‌ها، (۲) به دست آوردن اطلاعات، (۳) پیش‌بینی درباره آینده، (۴) تصمیم‌گیری با انتخاب میان گزینه‌ها، (۵) اجرای تصمیم، ارزیابی عملکرد و یادگیری. چهار مرحله اول با هم برنامه‌ریزی نامیده می‌شوند. مهمترین ابزار برنامه‌ریزی در اجرای استراتژی، بودجه است. کنترل شامل اقداماتی است که تصمیمات برنامه‌ریزی را اجرا می‌کند، عملکرد گذشته را ارزیابی کرده و بازخورد و یادگیری را برای کمک به تصمیم‌گیری‌های آینده فراهم می‌آورد.

راهنماهای کلیدی حسابداری مدیریت

• رویکرد سود-هزینه (هزینه-فایده): مدیران زمانی منابع را هزینه می‌کنند که مزایای مورد انتظار برای شرکت بیش از هزینه‌های مورد انتظار باشد.
• ملاحظات رفتاری و فنی: مدیریت نه تنها مسائل فنی، بلکه عمدتاً یک فعالیت انسانی است که افراد را تشویق می‌کند تا کار خود را بهتر انجام دهند.
• هزینه‌های متفاوت برای اهداف متفاوت: مدیران از روش‌های جایگزین برای محاسبه هزینه‌ها در موقعیت‌های تصمیم‌گیری متفاوت استفاده می‌کنند.

ساختار سازمانی و حسابدار مدیریت

مدیران خط (تولید، بازاریابی، توزیع) مستقیماً مسئول دستیابی به اهداف سازمان هستند. مدیران ستادی (حسابداران مدیریت، فناوری اطلاعات) مشاوره، پشتیبانی و کمک به مدیران خط را ارائه می‌دهند. مدیر مالی ارشد (CFO) مسئول نظارت بر عملیات مالی سازمان است. کنترلر (رئیس حسابداری) عمدتاً مسئول حسابداری مدیریت و حسابداری مالی است.

اصطلاحات کلیدی فصل

• بودجه (Budget)
• مدیر مالی ارشد (CFO)
• کنترل (Control)
• کنترلر (Controller)
• حسابداری بهای تمام شده (Cost Accounting)
• رویکرد سود-هزینه (Cost-Benefit Approach)
• مدیریت هزینه (Cost Management)
• مدیریت ارتباط با مشتری (CRM)
• خدمات مشتری (Customer Service)
• طراحی محصولات و فرآیندها (Design of Products and Processes)
• توزیع (Distribution)
• حسابداری مالی (Financial Accounting)
• یادگیری (Learning)
• مدیریت خط (Line Management)
• حسابداری مدیریت (Management Accounting)
• بازاریابی (Marketing)
• برنامه‌ریزی (Planning)
• تولید (Production)
• تحقیق و توسعه (R&D)
• مدیریت ستادی (Staff Management)
• مدیریت هزینه استراتژیک (Strategic Cost Management)
• استراتژی (Strategy)
• زنجیره تأمین (Supply Chain)
• پایداری (Sustainability)
• مدیریت کیفیت جامع (TQM)
• زنجیره ارزش (Value Chain)

سوالات

1. تفاوت بین حسابداری مدیریت و حسابداری مالی را مورد بحث قرار دهید.
2. «حسابداری مدیریت نباید با محدودیت‌های تحمیل شده توسط حسابداری مالی همسو شود.» با یک مثال مرتبط توضیح دهید.
3. اطلاعات حسابداری مدیریت چگونه می‌تواند به مدیران در تدوین استراتژی کمک کند؟
4. چگونه حسابداری بهای تمام شده به سازمان‌ها در ارزیابی مزیت رقابتی خود در تجزیه و تحلیل زنجیره ارزش کمک می‌کند؟
5. اصطلاح زنجیره تأمین و اهمیت آن را در مدیریت هزینه توضیح دهید.
6. نقش حسابداری مدیریت را در فعالیت‌های تصمیم‌گیری در یک سازمان مورد بحث قرار دهید.
7. چگونه حسابداران مدیریت می‌توانند به بهبود کیفیت و دستیابی به تحویل به موقع محصولات کمک کنند؟
8. فرآیند تصمیم‌گیری پنج مرحله‌ای را شرح دهید.
9. تصمیمات برنامه‌ریزی را از تصمیمات کنترل متمایز کنید.
10. سه راهنمایی که به حسابداران مدیریت کمک می‌کند تا بیشترین ارزش را برای مدیران فراهم کنند، کدامند؟
11. آیا با این جمله موافقید: «صلاحیت فنی و تحلیلی پایه، شرایط لازم اما نه کافی برای تبدیل شدن به یک حسابدار مدیریت موفق است»؟ چرا؟
12. به عنوان کنترلر جدید، به این نظر مدیر کارخانه پاسخ دهید: «وقتی نرم‌افزار حسابداری مناسبی نصب کنم که بتواند تمام سوابق روزانه حسابداری من را پردازش کرده و گزارش‌ها و تحلیل‌های لازم را ارائه دهد، مطمئن نیستم حسابداران ما چه ارزش افزوده دیگری برای کسب‌وکار خواهند داشت. من به اندازه کافی در مورد کسب‌وکارم می‌دانم تا گزارش‌های تولید شده توسط رایانه را بفهمم.»
13. وظیفه حسابداری مدیریت در ساختار سازمانی کجاست؟
14. با توجه به اهمیت اطلاعاتی که به آنها سپرده شده است، از حسابداران مدیریت انتظار می‌رود که استانداردهای اخلاق حرفه‌ای کاملاً مشخصی را رعایت کنند. (الف) چرا استانداردهای اخلاق حرفه‌ای مهم هستند؟ (ب) پنج اصل اساسی اخلاق برای حسابداران مدیریت حرفه‌ای را که توسط انجمن حسابداران مدیریت مجرب (CIMA) مطرح شده است، بیان کنید.
15. تأثیر ضعف اخلاق را بر تأمین‌کنندگان، مشتریان و بازار توضیح دهید. مثالی برای اثبات پاسخ خود بیاورید.

سوالات چند گزینه‌ای

1-16: کدام یک از موارد زیر وظیفه یک حسابدار مدیریت در یک سازمان نیست؟
a. تهیه برآورد هزینه، برنامه‌ریزی پروژه و تحلیل
b. کنترل‌های بودجه‌ای و بررسی
c. تهیه صورت‌های مالی و صورت جریان وجوه نقد
d. ارزیابی عملکرد و گزارش‌گیری

تمرین‌ها و مسائل

1-17 تا 1-37: تمرین‌های متنوع شامل طبقه‌بندی هزینه‌ها بر اساس عملکردهای زنجیره ارزش، عوامل کلیدی موفقیت، تصمیمات برنامه‌ریزی و کنترل، فرآیند پنج مرحله‌ای، اخلاق حرفه‌ای و گزارش‌دهی.